De favoriete plek van James Ensor

Interview Ensorkenner Freddy Dufait

Pagina delen

Voor veel Oostendenaars is de site aan het Duinenkerkje een absolute hotspot in Oostende. De duinen, het zicht op de natuur, en het geluid van de zee brengen rust. Ook James Ensor was verliefd op. “Het was zijn favoriete plek. Vanuit de duinen tekende hij meermaals het kerkje”, zegt Ensor-kenner Freddy Dufait (79).

 

Officieel heet het de Onze-Lieve-Vrouw-ter-Duinenkerk. In de volksmond spreekt men wel eens over het Duinenkerkje. Maar voor Freddy Dufait is ‘Ensorkerk’ de enige juiste benaming. Wat verder tijdens het interview wordt duidelijk waarom. “De rol van James Ensor voor het behoud van deze kerk was groot”, zegt Freddy Dufait, Oostendenaar, kunstliefhebber, én – vooral - Ensor-kenner. Hij toont ons zijn bibliotheek in zijn appartement. Het lijkt wel een Ensormuseum. “Meer dan 600 boeken over Ensor”, zegt Freddy. Hij neemt een kleurenfoto van James Ensor, op de zeedijk in Oostende. We zijn in de war. Freddy glundert. “Dat ben ikzelf, tijdens de voorstelling van de digitale Spilliaert-wandeling. Ik kroop er in de huid van Ensor. Een theatrale invulling die ik wel vaker doe”. De gelijkenis is treffend.

 

 

“Daar zat hij dan op een bankje. James Ensor, in zijn gekend zwart kostuum. Het was een bijzonder figuur, die me toen al intrigeerde”.

 

We willen meer weten over de link tussen James Ensor en de Duinenkerk, excuseer, Ensorkerk. Bij Freddy zitten we aan het juiste adres. De Oostendenaar schreef er twee boeken over. ‘In en om het kerkje van Ensor (1999)”, en ‘Levensdood, een ode aan Ensor’ (2008). Hij brengt ook voordrachten ‘Ik, Ensor’. “Het klopt dat Ensor weinig geheimen heeft voor mij”, vertelt Freddy, die Ensor nog persoonlijk gekend heeft. “Beelden die ik nooit zal vergeten. Ik was elf jaar, en volgde de lering die kinderen voorbereidt op de communie. In plaats van rechtstreeks naar school te gaan, maakte ik altijd een ommetje via het Leopoldpark. Daar zat hij dan op een bankje. James Ensor, in zijn gekend zwart kostuum. Naast zijn eigen borstbeeld. Toen we passeerden knikte hij telkens. Het was een bijzonder figuur, die me toen al intrigeerde. Ik ben hem nadien altijd blijven volgen. Door op school over kunst te spreken, door boeken te lezen, zelf artikels en boeken te schrijven, voordrachten te geven, en zelfs letterlijk in de huid van Ensor te kruipen”.


Toen ik aan het begin van ons gesprek sprak over het Duinenkerkje fronste u al lachend de wenkbrauwen. Waarom is het zo belangrijk om over de Ensorkerk te spreken?


Freddy: “Ik weet ook wel dat Ensor geen heilige was. Het verschilt van priester tot priester welke naam aan de kerk gegeven werd. Maar bij toeristen is de Duinenkerk niet gekend, de Ensorkerk wel. Het is met andere woorden een toeristische troef, maar het heeft ook een historische achtergrond. Dat het graf van James Ensor zich aan het kerkje in Mariakerke bevindt, zegt veel. Normaal gezien zou hij begraven worden bij zijn ouders langs de Nieuwpoortsesteenweg. Voor een begraafplaats aan de Ensorkerk had je een concessie nodig. Blijkbaar is Ensor toen vooraf al overeengekomen met de geestelijkheid dat hij enkel een kerkelijke afscheidsplechtigheid wou als hij kon begraven worden aan zijn favoriete kerk. Men is op deze wens ingegaan, omdat hij belangrijk was voor deze kerk en voor Oostende”.


Naar verluidt waren de duinen aan het kerkje één van de favoriete plekken van James Ensor?


Freddy: “Eigenlijk is het spijtig dat er geen foto’s van Ensor bestaan aan het kerkje. Maar hij heeft er wel heel wat verschillende schilderijen, tekeningen en etsen gemaakt. Vanuit de duinen, met zicht op het kerkje. Bij een bepaalde ets maakte hij, zoals vele kunstenaars in die tijd, zelfs een fout. Ensor grifte de werkelijke weergave op zijn etsplaat, waardoor men bij het afdrukken het spiegelbeeld kreeg. Een afbeelding daarvan is te zien in mijn boek ‘In en om het kerkje van Ensor”.


“Eigenlijk is het spijtig dat er geen foto’s van Ensor bestaan aan het kerkje. Maar hij heeft er wel heel wat verschillende schilderijen, tekeningen en etsen gemaakt. Vanuit de duinen, met zicht op het kerkje”.


Freddy haalt er het boek bij. Hij wijst ons op de kaft. “In het boek hadden we enkel een potloodtekening van ‘Mariakerke, 1936’. De tekening van de Ensorkerk was een schets voor een olie op karton van 16 op 26,5 centimeter. Bij het ter pers gaan kregen wij van Ensor-kenner Xavier Tricot plots te horen dat hij het werk had teruggevonden in een privé-verzameling. Een ware primeur, die toen voor het eerst het daglicht zag op de kaft van het boek”.


In het boek lezen we dat Ensor één van de actievoerders was voor het behoud van het kerkje. We moeten de kunstenaar dus eigenlijk dankbaar zijn?


Freddy: “We kunnen eigenlijk wel stellen dat het dankzij Ensor is dat de duinen en het Ensorkerkje behouden zijn gebleven. Leopold II wou van Oostende een grote toeristische stad maken. Hij wilde ook uitbreiden met grote gebouwen in Mariakerke. Het kerkje en de duinen zouden plaats moeten maken voor appartementen. Ensor zag dit als een aanslag op de natuur en was een van de eersten die opkwam voor het behoud ervan. Zijn toespraken en aanklachten tot de overheden waren niet mals. Zelfs zijn titel van baron wierp hij in de strijd. Hij schreef zijn vrienden uit de literatuur Emile Verhaeren en August Vermeylen aan om hulp te bieden voor het behoud van het Ensorkerkje. De strijd was niet voor niets. Het raadsbesluit van 5 november 1946, waarbij de kerk een beschermd monument werd, heeft Ensor nog meegemaakt. Later werden ook het kerkhof errond beschermd, en het duin- en polderlandschap en de dichte omgeving van de kerk werden een beschermd landschap. Vandaag is dit nog steeds een prachtig plekje in Oostende. Ook mijn vrouw en ik wandelen er nog af en toe. We mogen Ensor dus eigenlijk dankbaar zijn. Voor zijn mooie werken als kunstenaar. Maar ook voor het behoud van de duinen en van deze mooie kerk. Daarom is ‘Ensorkerk’ eigenlijk de meestgeschikte naam. Ter ere van”.

 

Interview door Dominique Jauquet.

woord_ensor_onder1.jpg
woord_ensor_onder2.jpg
woord_ensor_onder3.jpg